ఆధునిక జీవనశైలిలో ఒత్తిడి, ఆందోళన సర్వసాధారణం అయ్యాయి. వీటి నుంచి ఉపశమనం పొందేందుకు ‘భ్రమరీ ప్రాణాయామం’ ఒక శక్తివంతమైన సాధనంగా పనిచేస్తుంది. తుమ్మెద నాదంలా ధ్వని చేస్తూ చేసే ఈ ప్రక్రియ, మెదడును శాంతింపజేయడమే కాకుండా శరీరంలోని నాడీ వ్యవస్థను క్రమబద్ధీకరిస్తుంది.
భ్రమరీ ప్రాణాయామం అంటే కేవలం గాలి పీల్చి, తుమ్మెదలా శబ్దం చేయడం మాత్రమే కాదు. ఇందులో సరైన కూర్చునే భంగిమ (Posture), శ్వాస నియంత్రణ, చేతుల అమరిక, ఏకాగ్రత చాలా ముఖ్యం. సంపూర్ణ పద్ధతిలో చేసినప్పుడే ఇది మెదడుపై, నాడీ వ్యవస్థపై సానుకూల ప్రభావం చూపుతుంది.
“నేను మొదటిసారి భ్రమరీ ప్రాణాయామం చేసినప్పుడు, నా మనసులోని అలజడి తగ్గి, వర్తమానంలోకి రాగలిగాను. ఇది కేవలం విశ్రాంతి కోసమే కాదు, మన శక్తిని, మూడ్ను మార్చే అద్భుత ప్రక్రియ” అని యోగా గురువు హిమాలయన్ సిద్ధా అక్షర్ వివరించారు.
భ్రమరీ వెనుక ఉన్న సైన్స్ ఏమిటి?
శబ్దానికి సృష్టిలో విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. సిద్ధ సంప్రదాయం ప్రకారం, ఈ విశ్వం అంతా కంపనాల (Vibrations) సమూహం. పదార్థం, శక్తి, స్పృహ అన్నీ ఒక క్రమబద్ధమైన ప్రకంపనల నుంచే ఉద్భవిస్తాయి.
ఆధునిక వైద్యంలో అల్ట్రాసౌండ్ వంటి సాంకేతికతలను ఎలాగైతే ఉపయోగిస్తారో, భ్రమరీలో మనం చేసే ‘హమ్మింగ్’ (తుమ్మెద నాదం) శబ్దం మన పుర్రె (Skull), సైనస్ భాగాల్లో ప్రకంపనలను సృష్టిస్తుంది. ఈ కంపనాలు మన కణజాలంపై, శరీరంలోని ద్రవాల కదలికపై ప్రభావం చూపుతాయి. రిథమిక్ కంపనాలు మెదడు మార్గాలను సమన్వయం చేస్తాయని, వ్యాగస్ నరానికి (Vagal tone) బలాన్నిస్తాయని, శరీరాన్ని విశ్రాంతి మోడ్లోకి తీసుకెళ్లే పారాసింపథెటిక్ నాడీ వ్యవస్థను ఉత్తేజపరుస్తాయని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి.
భ్రమరీ ప్రాణాయామం చేసే విధానం: స్టెప్-బై-స్టెప్ గైడ్
మీరు ఈ ప్రాణాయామాన్ని ప్రారంభించాలనుకుంటే, హిమాలయన్ సిద్ధా అక్షర్ సూచించిన ఈ క్రింది దశలను అనుసరించండి.
- సరైన స్థలాన్ని ఎంచుకోండి:నిశ్శబ్దంగా, ప్రశాంతంగా ఉండే చోట కూర్చోండి. గది మూల కావచ్చు లేదా పార్కులో ప్రశాంతమైన ప్రదేశం కావచ్చు.
- భంగిమ:వెన్నెముక నిటారుగా ఉంచి, సుఖాసనంలో కూర్చోండి. భుజాలను వదులుగా ఉంచండి. మీ చేతులను మోకాళ్లపై లేదా తొడలపై ఉంచండి.
- కళ్లు మూసుకోండి:సున్నితంగా కళ్లు మూసుకుని, మీ సహజమైన శ్వాస గమనాన్ని గమనిస్తూ మనసును ప్రశాంతం చేసుకోండి.
- దీర్ఘ శ్వాస:ముక్కు ద్వారా దీర్ఘంగా గాలి పీల్చుకోండి. గాలి పీల్చుకున్నప్పుడు కడుపు ఉబ్బాలి.
- తుమ్మెద నాదం:శ్వాసను నెమ్మదిగా వదులుతూ, పెదవులను మూసి ఉంచి, తుమ్మెద రొద చేస్తున్నట్లుగా ‘హుమ్మ్మ్’ అని శబ్దం చేయండి. ఆ కంపనాలు మీ తల భాగంలో, సైనస్ ప్రాంతంలో ఎలా కదులుతున్నాయో గమనించండి.
- సమయం:ఈ ప్రక్రియను 6 నుంచి 10 సార్లు చేయండి. ప్రతిసారీ ఆ కంపనాలు మీ లోపలికి లోతుగా వెళ్తున్నట్లు భావించండి.
- ముగింపు:సాధన పూర్తయ్యాక, ఒక నిమిషం పాటు అలాగే నిశ్శబ్దంగా కూర్చోండి. మీ శరీరంలో కలిగిన మార్పులను గమనించండి. ఆ తర్వాత నెమ్మదిగా కళ్లు తెరవండి.
ఒత్తిడిపై దీని ప్రభావం ఎలా ఉంటుంది?
హార్వర్డ్ హెల్త్ పరిశోధనల ప్రకారం, ఇటువంటి ప్రాణాయామ సాధనలు ఒత్తిడి హార్మోన్లను తగ్గిస్తాయి. దీనివల్ల గుండె వేగం క్రమబద్ధంగా మారుతుంది. శరీరానికి ఆక్సిజన్ సరఫరా మెరుగుపడుతుంది.
ముఖ్యంగా ఆందోళన (Anxiety), భావోద్వేగ సమస్యలతో బాధపడేవారికి భ్రమరీ ఒక దివ్యౌషధంలా పనిచేస్తుంది. ఇది రోగనిరోధక శక్తిని పెంచడమే కాకుండా, మనసును నిర్మలంగా ఉంచుతుంది. “ఇది బయటి శబ్దాన్ని తగ్గించడం గురించి కాదు, మీ లోపల మీరు ఎలా ఫీల్ అవుతున్నారనేది మార్చడం గురించి” అని నిపుణులు వివరిస్తున్నారు.
(గమనిక: ఈ సమాచారం కేవలం అవగాహన కోసం మాత్రమే. ఏదైనా అనారోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు యోగా నిపుణుల పర్యవేక్షణలో లేదా డాక్టర్ సలహా మేరకు మాత్రమే సాధన చేయాలి.)
