పాకిస్తాన్లోని రావల్పిండిలో ఒక ప్రధాన చారిత్రక ఆవిష్కరణను కనుగొన్నారు. ఇక్కడ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు.. కుషాన్ రాజవంశం నుండి 2,000 సంవత్సరాల నాటి నాణేలను కనుగొన్నారు.
తక్షశిల సమీపంలోని భీర్ దిబ్బ వద్ద వారు విలువైన అర్ధ-విలువైన రాయి అయిన లాపిస్ లాజులి శకలాలను కూడా కనుగొన్నారు. ఈ నాణేలు చివరి గొప్ప కుషాన్ పాలకులలో ఒకరైన రాజు వాసుదేవుడి కాలం నాటివి.. అయితే రాతి ముక్కలు చాలా పూర్వ కాలం నాటివి. ఈ ప్రాంతం వాణిజ్యానికి ఉపయోగించబడిందని.. సాధారణ యుగంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించిందని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. ఈ ప్రదేశంలో తవ్విన పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు లాపిస్ లాజులితో పాటు కాంస్య నాణేలు బయటపడ్డాయి. వారి ప్రకారం, రాళ్ళు 6వ శతాబ్దం BC నాటివి.. నాణేలు 2వ శతాబ్దానికి చెందినవి. కుషాన్ సామ్రాజ్యం AD మొదటి, మూడవ శతాబ్దాల మధ్య అభివృద్ధి చెందింది.. ఇది నాణేలు ఒకే రాజవంశానికి చెందినవని నిర్ధారిస్తుంది. దాదాపు 2వేల సంవత్సరాల క్రితం నాటివని పరిశోధకులు తెలిపారు.
నాణేల గురించి వివరాలను వెల్లడించడానికి వాటిని శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించారు. చివరి గొప్ప కుషాణ పాలకుడిగా పరిగణించబడే చక్రవర్తి వాసుదేవుడి చిత్రాలు శాస్త్రీయ డేటింగ్.. నామిస్మాటిక్ విశ్లేషణ తర్వాత నాణేలపై కనుగొనబడ్డాయి. నాణెం ఒక వైపున అతని చిత్రం ఉంది.. మరోవైపు మహిళా దేవత చిత్రం చిత్రీకరించబడింది. నాణెంపై ఉన్న చిత్రం ద్వారా నిరూపించబడినట్లుగా, కుషాణ యుగం బహుళ మతాలను ప్రోత్సహించిందని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు. ఈ కాలంలో పాలకులు బహుళ విశ్వాసాలను పోషించారని చారిత్రక రికార్డులు సూచిస్తున్నాయి. గతంలో దొరికిన కుషాణ నాణేలు భారతీయ, ఇరానియన్, గ్రీకు – బౌద్ధ సంప్రదాయాల చిత్రాలను కలిగి ఉన్నాయి. ఇవి సామ్రాజ్యం విస్తృత వేదాంత దృక్పథాన్ని కలిగి ఉందని చూపిస్తున్నాయి.
పరిశోధకుల అభిప్రాయం ప్రకారం.. టాక్సిలాలో లాపిజ్ లాజులి ఉండటం ఈ ప్రాంతం మధ్య, దక్షిణ ఆసియా అంతటా సుదూర వాణిజ్య నెట్వర్క్లలో భాగంగా ఉండేదని రుజువు చేస్తుంది. టాక్సిలా మౌర్య రాజధాని పాటలీపుత్ర (పాట్నా, బీహార్)కి పురాతన “రాయల్ హైవే” ద్వారా అనుసంధానించబడింది. దీని అర్థం ప్రాంతాల మధ్య వాణిజ్యం, సాంస్కృతిక మార్పిడి జరిగింది. అయితే, బీహార్లో టాక్సిలా-నిర్దిష్ట నాణేలు కనుగొనబడలేదు. మొత్తంమీద, అవి మతపరమైన బహువచనాన్ని రుజువు చేస్తాయి.. కుషాణుల క్రింద టాక్సిలా రాజకీయంగా.. ఆర్థికంగా ముఖ్యమైనది. కనిష్క ది గ్రేట్ వంటి పాలకుల క్రింద టాక్సిలా ఒక ప్రధాన పరిపాలనా కేంద్రంగా మారిందని పురావస్తు రికార్డులు కూడా చూపిస్తున్నాయి. ఇది మాత్రమే కాదు, రాజ్యం గ్రీకు, పర్షియన్, రోమన్, భారతీయ ప్రభావాలతో కలిపి బౌద్ధమతం.. వాణిజ్యం, గాంధార కళను కూడా ప్రోత్సహించింది.
